Một ngày đầu tiên ở trường của một em bé: Điều gì thực sự quan trọng?

Bài viết chia sẻ bởi Phạm Phượng — Quản lý chuyên môn Campus ME School Tân Thuận, hệ thống trường mầm non ME School (meschool.vn). Với hơn 10 năm kinh nghiệm làm người hướng dẫn (guide) trong lớp học Montessori, cô Phạm Phượng chia sẻ góc nhìn từ thực tế vận hành lớp học và nghiên cứu về tâm lý trẻ.

“Con khóc nhiều như vậy, liệu con có ổn không?”

Đây có lẽ là câu hỏi xuất hiện nhiều nhất trong lòng ba mẹ khi lần đầu đưa con đến trường. Có mẹ đã bước ra khỏi cổng nhưng vẫn muốn quay lại nhìn con thêm một lần. Có ba mẹ đi làm mà lòng không yên, liên tục kiểm tra điện thoại và chờ đợi một bức ảnh từ cô giáo. Cũng có ba mẹ lo rằng nếu con chưa chịu ăn, không ngủ được hoặc chưa chơi cùng các bạn thì có nghĩa là con chưa phù hợp với môi trường mới.

Những lo lắng ấy hoàn toàn dễ hiểu. Bởi với gia đình, đây không chỉ là ngày đầu tiên con đến một nơi mới. Đó còn là lần đầu tiên ba mẹ trao một phần trách nhiệm chăm sóc con cho những người lớn khác.

Còn với trẻ, ngày đầu tiên đi học là một thay đổi rất lớn. Con bước vào một không gian mới, gặp những gương mặt mới, nghe những âm thanh mới và làm quen với một nhịp sinh hoạt khác với ở nhà. Đặc biệt, con phải trải qua cảm giác tạm xa người chăm sóc quen thuộc mà chưa thực sự hiểu khi nào ba mẹ sẽ quay lại.

Vì thế, điều quan trọng nhất trong một ngày đầu tiên ở trường của một em bé không phải là con ngừng khóc nhanh đến đâu, ăn được bao nhiêu hay có tham gia đầy đủ các hoạt động hay không. Điều thực sự quan trọng là trong từng thời điểm — từ lúc được đón vào trường, tách mẹ, chơi, ăn, ngủ cho đến khi gặp lại ba mẹ — con có cảm thấy mình an toàn, được tôn trọng và có một người lớn sẵn sàng đồng hành hay không.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng đi theo hành trình trọn vẹn của trẻ trong ngày đầu tiên và tìm hiểu cách người lớn nên hiện diện ở mỗi điểm chạm để giúp con từng bước làm quen với trường học.

HIỂU ĐÚNG VỀ “MỘT NGÀY ĐẦU TIÊN Ở TRƯỜNG CỦA MỘT EM BÉ: ĐIỀU GÌ THỰC SỰ QUAN TRỌNG?”

Khi nghĩ về một ngày đi học thành công, người lớn thường chú ý đến những kết quả dễ nhìn thấy:

• Con không khóc khi ba mẹ rời đi.
• Con ăn hết suất.
• Con ngủ đủ giấc.
• Con tham gia tất cả hoạt động.
• Con vui vẻ chơi cùng các bạn.
• Chiều về con không mè nheo hay giận dỗi.

Nhưng đây chưa phải là những tiêu chí phù hợp để đánh giá một em bé trong ngày đầu tiên đi học.

Trẻ cần thời gian để quan sát, xử lý thông tin và xây dựng cảm giác tin cậy với môi trường mới. Có trẻ mất một vài ngày, có trẻ cần vài tuần, và cũng có trẻ ban đầu rất hào hứng nhưng lại bắt đầu khóc sau khi đã hiểu rằng việc đến trường sẽ lặp lại mỗi ngày.

Trẻ khóc không có nghĩa là trẻ không thích trường

Khóc là một hình thức giao tiếp tự nhiên của trẻ nhỏ. Khi chưa có đủ vốn từ để nói: “Con đang lo lắng”, “Con chưa biết mẹ sẽ quay lại lúc nào” hoặc “Mọi thứ ở đây quá mới với con”, trẻ sử dụng tiếng khóc để biểu đạt.

Vì vậy, một em bé khóc khi mẹ rời đi không đồng nghĩa với việc con yếu đuối, chưa đủ độc lập hoặc không thích trường. Tiếng khóc có thể chỉ đơn giản mang thông điệp:

“Con nhận ra mẹ đang rời khỏi đây và con chưa biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo.”

Dưới góc độ phát triển trẻ em, phản ứng này còn cho thấy trẻ đã hình thành sự gắn bó với người chăm sóc. Con nhận biết ai là người quen thuộc và cảm thấy bất an khi người ấy rời đi. Đây là một phần bình thường trong quá trình phát triển cảm xúc.

Điều cần quan sát không chỉ là trẻ có khóc hay không, mà là sau đó con có nhận được sự hỗ trợ phù hợp để dần bình tĩnh lại hay không.

Trẻ chưa ăn, chưa ngủ không có nghĩa là con không thích nghi

Khi ở trong một môi trường mới, cơ thể trẻ có thể tạm thời thay đổi cách phản ứng. Một số trẻ ăn ít hơn, khó ngủ hơn hoặc chỉ muốn ngồi yên quan sát. Một số trẻ khác lại vận động liên tục, dễ cáu hoặc bám người lớn nhiều hơn.

Đây không nhất thiết là sự chống đối. Đó có thể là cách hệ thần kinh của trẻ ứng phó với lượng lớn thông tin mới.

Ngay cả người lớn cũng có thể khó ngủ trong đêm đầu tiên ở một nơi xa lạ. Với trẻ nhỏ, chiếc giường, mùi hương, ánh sáng, âm thanh và người chăm sóc đều thay đổi cùng lúc, nên việc con chưa thể ngủ như ở nhà là điều dễ hiểu.

Trẻ quan sát cũng là lúc trẻ đang học

Một em bé chưa tham gia chơi cùng các bạn không có nghĩa là con nhút nhát hoặc thiếu kỹ năng xã hội. Quan sát là một cách học rất quan trọng trong những năm đầu đời.

Khi đứng bên cạnh và nhìn các bạn, trẻ đang tìm hiểu:

• Các bạn sử dụng đồ chơi như thế nào?
• Cô giáo sẽ phản ứng ra sao khi có chuyện xảy ra?
• Đồ vật nào con được phép chạm vào?
• Hoạt động nào khiến con cảm thấy hứng thú?
• Con có thể tham gia mà vẫn an toàn hay không?

Khi đã thu thập đủ thông tin và cảm thấy yên tâm, trẻ sẽ từng bước tiến gần hơn, chạm vào đồ vật hoặc bắt đầu tương tác.

Điều quan trọng không phải là trẻ “ngoan” đến đâu

Ngày đầu tiên không nên là một bài kiểm tra xem trẻ có ngoan, có tự lập hay có biết nghe lời hay không.

Điều quan trọng hơn là giúp trẻ hình thành ba cảm nhận nền tảng:

• Con được an toàn: Có người nhìn thấy và đáp lại nhu cầu của con.
• Con được thấu hiểu: Cảm xúc của con được công nhận, không bị phủ nhận hay phán xét.
• Con có thể dự đoán: Những việc trong ngày diễn ra theo một trình tự tương đối ổn định.

ME School tin rằng trước khi một em bé có thể học hỏi, hợp tác và tự lập, con cần cảm thấy mình đang ở trong một mối quan hệ an toàn. Sự gắn kết cần đi trước yêu cầu học tập.

Thích nghi không có nghĩa là trẻ phải “tự quen”

Một hiểu lầm phổ biến là cứ để trẻ khóc rồi con sẽ tự quen. Tuy nhiên, trẻ có thể ngừng khóc vì nhiều lý do. Có trẻ đã bình tĩnh và bắt đầu tin tưởng cô giáo. Nhưng cũng có trẻ ngừng khóc vì mệt hoặc nhận thấy tín hiệu của mình không nhận được phản hồi.

Vì vậy, việc trẻ im lặng chưa đủ để kết luận rằng con đã thích nghi.

Sự thích nghi lành mạnh thường được thể hiện qua những thay đổi nhỏ:

• Trẻ bắt đầu nhìn cô giáo lâu hơn.
• Trẻ cho phép cô đến gần hoặc hỗ trợ.
• Trẻ nhận một món đồ chơi từ cô.
• Trẻ chủ động khám phá một góc trong lớp.
• Trẻ bắt đầu uống nước hoặc ăn một chút.
• Trẻ có thể nằm nghỉ dù chưa ngủ.
• Trẻ vẫn nhớ ba mẹ nhưng dần bình tĩnh khi được đồng hành.

Những dấu hiệu nhỏ này cho thấy trẻ đang bắt đầu xây dựng niềm tin với người chăm sóc và môi trường mới.

VÌ SAO NGÀY ĐẦU TIÊN Ở TRƯỜNG LẠI QUAN TRỌNG VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TRẺ?

Ngày đầu tiên không quyết định toàn bộ hành trình đi học. Một buổi sáng nhiều nước mắt cũng không có nghĩa rằng những ngày tiếp theo sẽ luôn khó khăn.

Tuy nhiên, cách người lớn hiện diện trong những trải nghiệm đầu tiên có thể ảnh hưởng đến cảm nhận của trẻ về trường học, các mối quan hệ và khả năng thích nghi sau này.

Thứ nhất: Phát triển nhận thức -  An toàn là điểm khởi đầu của sự khám phá

Trong môi trường mới, não bộ của trẻ liên tục tiếp nhận thông tin: cô giáo là ai, đồ vật nằm ở đâu, âm thanh nào sắp xuất hiện, ba mẹ có quay lại không và điều gì sẽ diễn ra sau bữa ăn.

Nếu được hướng dẫn bằng lời nói ngắn gọn, thao tác chậm rãi và một nhịp sinh hoạt dễ dự đoán, trẻ sẽ dần hình thành “bản đồ” về môi trường.

Ví dụ, cô có thể nói:

“Bây giờ cô và con cất ba lô. Sau đó mình vào lớp xem các bạn đang chơi gì nhé.”

Câu nói này giúp trẻ biết điều gì sắp xảy ra. Khi không phải liên tục đối diện với những bất ngờ, trẻ có nhiều năng lượng hơn để chú ý, ghi nhớ và khám phá.

Dưới góc độ phát triển trẻ em, cảm giác an toàn không làm trẻ phụ thuộc. Ngược lại, đó là nền tảng giúp trẻ đủ tự tin để rời khỏi người lớn và chủ động tìm hiểu thế giới.

Thứ hai: Phát triển ngôn ngữ - Trẻ cần lời nói gắn với trải nghiệm thật

Trong ngày đầu tiên, trẻ có thể ít nói hơn bình thường vì đang dành phần lớn sự chú ý để quan sát.

Người lớn không cần liên tục kiểm tra trẻ bằng những câu hỏi như: “Đây là gì?”, “Màu gì?”, “Con nói đi.” Thay vào đó, cô có thể dùng ngôn ngữ để mô tả trải nghiệm và gọi tên cảm xúc:

• “Con đang nhìn chiếc xe màu đỏ.”
• “Con nhớ mẹ.”
• “Con chưa muốn ăn ngay.”
• “Cô ngồi ở đây cùng con.”
• “Sau giờ ăn xế, mẹ sẽ đến đón con.”

Những câu nói này vừa cung cấp vốn từ, vừa giúp trẻ hiểu rằng trải nghiệm của mình được nhìn thấy. Theo thời gian, trẻ có thể sử dụng chính những từ ngữ ấy để diễn đạt nhu cầu thay vì chỉ khóc hoặc phản ứng bằng hành vi.

Thứ ba: Phát triển cảm xúc -  Trẻ bình tĩnh thông qua sự bình tĩnh của người lớn

Trẻ nhỏ chưa có đầy đủ khả năng tự điều chỉnh cảm xúc. Khi căng thẳng, con cần “mượn” sự bình tĩnh của người lớn thông qua giọng nói, nét mặt, nhịp thở và cách hiện diện.

Khi trẻ khóc, một người lớn bình tĩnh có thể ngồi ngang tầm mắt và nói:

“Cô biết con đang nhớ mẹ. Cô ở đây với con.”

Cô không phủ nhận bằng câu “Không có gì phải khóc”, cũng không vội yêu cầu trẻ nín. Cô giúp con đi qua cảm xúc, từ trạng thái căng thẳng trở về trạng thái cân bằng.

Mỗi lần như vậy, trẻ dần học được rằng cảm xúc dù mạnh đến đâu cũng có thể được đón nhận và rồi sẽ qua đi.

Thứ tư: Phát triển kỹ năng xã hội - Trẻ học cách ở bên những người mới

Ngày đầu tiên là thời điểm trẻ bắt đầu làm quen với việc chia sẻ không gian, đồ dùng và sự chú ý của người lớn với những em bé khác.

Trẻ có thể chưa biết chờ đợi, chưa muốn chia sẻ hoặc chưa sẵn sàng chơi cùng bạn. Người lớn không nên ép trẻ phải hòa đồng ngay. Thay vào đó, cô có thể tạo ra những cơ hội kết nối vừa sức:

“Bạn đang lăn bóng. Con muốn ngồi cạnh cô và xem bạn chơi không?”

Khi được quyền quan sát trước khi tham gia, trẻ sẽ chủ động kết nối khi cảm thấy sẵn sàng. Đây là nền tảng để hình thành sự tự tin và kỹ năng xã hội chân thực.

Thứ năm: Phát triển thể chất - Cơ thể trẻ cũng cần thời gian thích nghi

Việc bước vào môi trường mới có thể ảnh hưởng tạm thời đến khẩu vị, giấc ngủ, nhu cầu vận động và khả năng kiểm soát bài tiết của trẻ.

Có trẻ ăn ít hơn. Có trẻ khó ngủ hoặc ngủ ngắn. Có trẻ muốn được bế nhiều hơn, trong khi trẻ khác lại liên tục di chuyển để giải tỏa căng thẳng.

Người lớn cần quan sát những phản ứng này như tín hiệu của cơ thể, không coi đó là hành vi chống đối. Khi trẻ được vận động phù hợp, ăn theo khả năng và nghỉ ngơi trong một không gian dễ chịu, cơ thể sẽ dần tìm được nhịp điệu mới.

HÀNH TRÌNH NGÀY ĐẦU TIÊN Ở TRƯỜNG: NGƯỜI LỚN CẦN HIỆN DIỆN THẾ NÀO?

1. Đón trẻ: Để con cảm nhận rằng “Mình được chờ đón”

Điểm chạm đầu tiên có ảnh hưởng lớn đến cảm nhận của trẻ về môi trường.

Khi trẻ đến trường, cô giáo nên chủ động chào con bằng tên, cúi xuống hoặc ngồi ngang tầm mắt và cho trẻ thời gian quan sát. Một số trẻ sẵn sàng nắm tay cô. Một số trẻ cần ở trong vòng tay ba mẹ thêm vài phút. Cả hai phản ứng đều cần được tôn trọng.

Người lớn nên hạn chế việc nhiều cô cùng lúc đến gần, bế hoặc hỏi trẻ quá nhiều. Với một em bé đang dè dặt, sự nhiệt tình quá mức đôi khi lại tạo thêm áp lực.

Một lời chào phù hợp có thể là:

“Chào Bông, hôm nay cô đợi con đến lớp. Con có thể đứng cùng mẹ và nhìn các bạn trước nhé.”

Thông qua lời chào ấy, trẻ không chỉ nghe được rằng cô biết tên mình. Con còn cảm nhận được: “Cô nhìn thấy mình và cô tôn trọng nhịp của mình.”

Tại ME School, giáo viên được khuyến khích lại gần khi nói chuyện, giao tiếp ngang tầm mắt và sử dụng giọng nói nhẹ nhàng. Những hành động nhỏ ấy giúp khoảng cách giữa trẻ và người lớn dần được thu hẹp một cách tự nhiên.

2. Tách mẹ: Chia tay rõ ràng, ấm áp và nhất quán

Đây thường là khoảnh khắc khó khăn nhất với cả trẻ và ba mẹ.

Vì sợ con khóc, một số phụ huynh chọn cách lén rời đi khi trẻ đang mải chơi. Cách này có thể tránh được tiếng khóc ngay lúc đó nhưng dễ khiến trẻ bất an khi bất ngờ nhận ra mẹ đã biến mất.

Một lời tạm biệt ngắn gọn và chân thành giúp trẻ dần hiểu rằng chia tay luôn đi cùng sự trở lại:

“Mẹ đi làm nhé. Sau giờ ăn xế, mẹ sẽ quay lại đón con. Mẹ yêu con.”

Với trẻ nhỏ, “sau giờ ăn xế” dễ hiểu hơn “lúc 4 giờ chiều” vì trẻ chưa có khái niệm rõ ràng về thời gian.

Sau lời tạm biệt, ba mẹ nên cố gắng giữ thái độ bình tĩnh và thực hiện điều mình đã nói. Việc quay lại nhiều lần vì nghe con khóc có thể khiến khoảnh khắc chia tay kéo dài và làm trẻ khó dự đoán hơn.

Cô giáo lúc này không cần bắt trẻ nín. Điều cô cần làm là đón nhận cảm xúc:

“Con đang nhớ mẹ. Cô sẽ ở đây cùng con. Chiều mẹ quay lại.”

Nếu trẻ chấp nhận được ôm, cô có thể ôm con. Nếu trẻ chưa muốn tiếp xúc, cô có thể ngồi gần, giữ sự hiện diện và chờ đợi.

ME School tin rằng trẻ không cần phải ngừng khóc để trở thành một em bé mạnh mẽ. Sự mạnh mẽ được hình thành khi trẻ nhận ra rằng mình có thể buồn, có thể nhớ mẹ và vẫn có người ở bên giúp mình đi qua cảm xúc ấy.

3. Chơi: Cho phép trẻ quan sát trước khi tham gia

Chơi là cách trẻ làm quen với môi trường, giải tỏa cảm xúc và xây dựng kết nối. Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng sẵn sàng tham gia hoạt động ngay trong ngày đầu tiên.

Một môi trường phù hợp có thể chuẩn bị những hoạt động đơn giản và dễ tiếp cận như:

• Xếp hình hoặc thả khối.
• Sách tranh.
• Đồ vật quen thuộc trong đời sống.
• Hoạt động xúc, rót hoặc chuyển đồ vật.
• Đất nặn và vật liệu cảm giác.
• Một góc yên tĩnh để trẻ ngồi quan sát.
• Các hoạt động vận động nhẹ ngoài trời.

Tinh thần Montessori nhấn mạnh việc chuẩn bị môi trường vừa tầm, có trật tự và trao cho trẻ cơ hội tự lựa chọn. Giáo viên không cần liên tục hướng dẫn hoặc yêu cầu trẻ phải làm giống các bạn. Cô có thể giới thiệu ngắn gọn rồi lùi lại quan sát.

Ví dụ, nếu trẻ đứng nhìn các bạn chơi nước, cô có thể đặt một chiếc cốc gần con và nói:

“Khi nào con muốn thử, chiếc cốc này dành cho con.”

Sự hiện diện ấy vừa đủ gần để trẻ cảm thấy được hỗ trợ, vừa đủ xa để con giữ được quyền chủ động.

Dưới góc độ phát triển trẻ em, việc được tự chọn hoạt động giúp trẻ hình thành cảm giác kiểm soát trong một môi trường còn nhiều điều mới lạ. Cảm giác “Con có quyền chọn” có thể giúp giảm căng thẳng và khơi dậy nhu cầu khám phá tự nhiên.

4. Ăn: Xây dựng cảm giác an toàn thay vì tạo áp lực

Bữa ăn ngày đầu tiên không nên trở thành một bài kiểm tra xem trẻ ăn được bao nhiêu.

Mùi vị, vị trí ngồi, dụng cụ, người hỗ trợ và âm thanh xung quanh đều có thể khác với ở nhà. Trẻ cần thời gian để làm quen trước khi có thể ăn uống thoải mái.

Người lớn có thể:

• Cho trẻ quan sát món ăn trước khi thử.
• Gọi tên món ăn và các thao tác.
• Mời trẻ ăn nhưng không ép buộc.
• Cho phép trẻ bắt đầu bằng một lượng nhỏ.
• Quan sát dấu hiệu đói, no và căng thẳng.
• Hỗ trợ vừa đủ theo khả năng tự phục vụ của trẻ.

Cô có thể nói:

“Hôm nay có cơm và cá. Con có thể thử một chút khi con sẵn sàng.”

Nếu trẻ chưa ăn, cô có thể đặt thức ăn ở vị trí trẻ nhìn thấy, tiếp tục ngồi cùng bàn và tạo không khí bình tĩnh. Đôi khi, việc nhìn cô và các bạn ăn cũng là một bước quan trọng để trẻ làm quen.

Tại ME School, bữa ăn không chỉ là thời điểm đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng. Đây còn là cơ hội để trẻ quan sát, gọi tên món ăn, thực hành tự phục vụ và lắng nghe tín hiệu của cơ thể.

Việc ép ăn có thể giúp trẻ ăn thêm vài thìa trong chốc lát nhưng dễ làm tăng căng thẳng và sự kháng cự về lâu dài. Khi bữa ăn diễn ra trong sự tôn trọng, trẻ có cơ hội hình thành mối quan hệ tích cực hơn với thức ăn.

5. Ngủ: Giúp trẻ tìm thấy sự quen thuộc trong không gian mới

Ngủ là trạng thái trẻ cần buông lỏng cơ thể và cảm thấy an toàn. Vì vậy, ngủ ở một nơi mới thường khó hơn ăn hoặc chơi.

Một số trẻ cần vật chuyển tiếp như khăn nhỏ, gối quen hoặc món đồ gắn với giờ ngủ ở nhà nếu quy định an toàn của trường cho phép. Việc duy trì một số tín hiệu quen thuộc — một bài hát, câu chúc ngủ ngon hoặc cách vỗ về — cũng giúp trẻ kết nối trải nghiệm ở nhà với trường học.

Cô giáo cần tìm hiểu:

• Trẻ thường nằm ở tư thế nào?
• Con có cần nghe hát hoặc được vỗ nhẹ không?
• Dấu hiệu buồn ngủ của con là gì?
• Con dễ bị đánh thức bởi âm thanh nào?
• Khi tỉnh giấc, con thường cần điều gì?

Nếu trẻ chưa ngủ được, mục tiêu trước tiên có thể chỉ là giúp con nằm nghỉ trong một không gian yên tĩnh. Giấc ngủ không nên được tạo ra bằng sự đe dọa, ép buộc hoặc để trẻ khóc một mình.

Tại ME School, giáo viên quan sát tín hiệu riêng của từng em bé thay vì chỉ nhìn vào thời lượng giấc ngủ. Một trẻ chưa ngủ đủ trong ngày đầu tiên vẫn đang trải qua quá trình làm quen có ý nghĩa, nếu con được nghỉ ngơi và cảm thấy an toàn bên người chăm sóc.

6. Chiều về: Cuộc gặp lại giúp trẻ hoàn tất một ngày

Khi gặp lại ba mẹ, trẻ có thể chạy ra ôm, bật khóc, giận dỗi hoặc dường như không muốn rời lớp. Những phản ứng này đều có thể xuất hiện sau một ngày con đã dùng rất nhiều năng lượng để thích nghi.

Đôi khi trẻ khóc lớn khi vừa nhìn thấy mẹ, dù trước đó đang chơi bình thường. Điều này không nhất thiết có nghĩa là con đã trải qua một ngày tồi tệ. Khi gặp lại người an toàn nhất, trẻ mới cho phép mình giải phóng những cảm xúc đã giữ trong ngày.

Ba mẹ có thể đón con bằng một câu đơn giản:

“Mẹ đến đón con rồi. Hôm nay con đã trải qua rất nhiều điều mới.”

Thay vì hỏi dồn: “Hôm nay con có khóc không?”, “Con ăn hết không?”, “Có bạn nào bắt nạt con không?”, ba mẹ có thể bắt đầu bằng sự kết nối:

• “Mẹ rất vui vì được gặp lại con.”
• “Con muốn mẹ ôm một chút không?”
• “Khi nào muốn, con có thể kể cho mẹ nghe.”
• “Hôm nay mẹ thấy con đã rất cố gắng.”

Giáo viên cũng nên chia sẻ ngắn gọn nhưng cụ thể: trẻ đã bình tĩnh bằng cách nào, con quan tâm đến hoạt động gì, ăn ngủ ra sao và thời điểm nào con cần được hỗ trợ.

Thay vì chỉ nói “Hôm nay con ngoan”, cô có thể chia sẻ:

“Sáng nay con nhớ mẹ và khóc khi vào lớp. Cô ngồi bên cạnh một lúc, sau đó con chú ý đến góc chơi nước và bắt đầu dùng cốc để rót. Bữa trưa con ăn ít hơn ở nhà nhưng con đã ngồi cùng các bạn. Giờ ngủ con cần cô vỗ nhẹ và đã ngủ được khoảng 40 phút.”

Thông tin cụ thể giúp ba mẹ hiểu cả quá trình thích nghi của con thay vì chỉ nhận một kết luận chung.

NHỮNG LỢI ÍCH NỔI BẬT KHI TRẺ ĐƯỢC ĐỒNG HÀNH ĐÚNG CÁCH TRONG NGÀY ĐẦU TIÊN

1. Hình thành cảm giác an toàn với trường học

Khi nhu cầu và cảm xúc được đáp lại, trẻ dần nhận ra rằng ngoài ba mẹ còn có những người lớn đáng tin cậy.

Ví dụ, mỗi lần trẻ nhớ mẹ, cô đều đến gần, gọi tên cảm xúc và ở lại cho đến khi con bình tĩnh. Qua nhiều lần lặp lại, trẻ hiểu rằng mình không bị bỏ mặc.

Về lâu dài, cảm giác an toàn này trở thành nền tảng để trẻ mạnh dạn khám phá những môi trường và mối quan hệ mới.

2. Xây dựng khả năng thích nghi

Một ngày có trình tự rõ ràng giúp trẻ dần dự đoán được điều sắp xảy ra: đến lớp, chơi, ăn, ngủ, ăn xế và gặp lại ba mẹ.

Ví dụ, cô sử dụng cùng một bài hát trước giờ dọn đồ chơi. Sau vài lần, trẻ nghe bài hát và bắt đầu hiểu rằng hoạt động sắp kết thúc.

Khả năng nhận biết trình tự và thích nghi sẽ hỗ trợ trẻ trong nhiều giai đoạn chuyển tiếp khác như đổi lớp, làm quen giáo viên mới hoặc bước vào tiểu học.

3. Phát triển năng lực điều chỉnh cảm xúc

Khi người lớn không phủ nhận hoặc trừng phạt cảm xúc, trẻ học rằng mình có thể buồn, nhớ mẹ hoặc sợ hãi mà vẫn được yêu thương.

Ví dụ, thay vì nói: “Con lớn rồi, không được khóc”, cô nói:

“Con buồn vì mẹ đã đi. Cô ngồi đây với con. Mình cùng thở chậm nhé.”

Trải nghiệm này dần giúp trẻ nhận biết cảm xúc, tìm kiếm sự trợ giúp phù hợp và tự bình tĩnh tốt hơn khi lớn lên.

4. Nuôi dưỡng sự tự lập lành mạnh

Tự lập không bắt đầu từ việc người lớn rút lui hoàn toàn. Trẻ trở nên tự lập khi biết rằng mình có một điểm tựa an toàn để quay về.

Ví dụ, cô giúp trẻ mở hộp cơm trong lần đầu, sau đó chờ con tự cầm thìa. Cô không làm thay mọi việc nhưng cũng không để trẻ xoay xở trong bất lực.

Sự hỗ trợ vừa đủ giúp trẻ hình thành niềm tin: “Con có thể thử và khi cần, con sẽ được giúp đỡ.”

5. Hình thành mối quan hệ tích cực với việc học

Nếu ngày đầu tiên gắn với cảm giác được tôn trọng và có quyền lựa chọn, trẻ sẽ nhìn môi trường học tập như một nơi đáng khám phá.

Ví dụ, một trẻ chưa tham gia hoạt động nghệ thuật vẫn được phép đứng quan sát và được mời thử vào lần sau. Khi sẵn sàng, con sẽ tham gia vì tò mò chứ không phải vì sợ bị ép buộc.

Về lâu dài, động lực xuất phát từ bên trong sẽ giúp trẻ học tập chủ động và bền bỉ hơn.

6. Phát triển ngôn ngữ và kỹ năng giao tiếp

Khi cảm xúc, hành động và nhu cầu được người lớn gọi tên, trẻ dần có thêm công cụ để diễn đạt.

Ví dụ, từ việc chỉ khóc khi nhớ mẹ, trẻ có thể dần nói: “Con nhớ mẹ”, “Cô ngồi đây” hoặc “Con chưa muốn”.

Khả năng giao tiếp rõ ràng giúp trẻ giảm bớt những phản ứng mạnh, tăng khả năng hợp tác và xây dựng quan hệ tích cực với người khác.

7. Tạo sự tin cậy giữa gia đình và nhà trường

Khi giáo viên lắng nghe thói quen của trẻ và chia sẻ thông tin cụ thể, ba mẹ có thêm cơ sở để hiểu con và phối hợp nhất quán.

Ví dụ, gia đình cho biết trẻ thường nghe một bài hát trước giờ ngủ. Nhà trường có thể sử dụng tín hiệu tương tự trong giai đoạn đầu, sau đó điều chỉnh dần theo nhịp sinh hoạt chung.

ME School tin rằng sự hợp tác giữa gia đình và nhà trường không chỉ giúp người lớn yên tâm hơn. Quan trọng nhất, sự nhất quán ấy giúp trẻ không phải sống trong hai thế giới hoàn toàn tách biệt.

BA MẸ CHUẨN BỊ VIỆC ĐI HỌC NGÀY ĐẦU TIÊN NHƯ THẾ NÀO CHO CON?

Chuẩn bị cho con bằng những câu chuyện đơn giản

Cách thực hiện: Ba mẹ kể ngắn gọn về những gì sẽ diễn ra: ai đưa con đến trường, cô giáo đón con thế nào, con sẽ ăn và ngủ ở đâu, ai sẽ đón con về.

Lưu ý: Dùng từ ngữ cụ thể và phù hợp với độ tuổi. Có thể kết hợp sách tranh, ảnh lớp học hoặc ảnh cô giáo.

Sai lầm thường gặp: Mô tả trường học quá lý tưởng như “Đến trường lúc nào cũng vui” hoặc dùng trường học để dọa trẻ: “Không ngoan mẹ cho đi học.”

Tập những cuộc chia tay ngắn và có lời báo trước

Cách thực hiện: Ba mẹ có thể để con ở cùng một người quen trong thời gian ngắn, nói rõ mình đi đâu và sẽ quay lại sau hoạt động nào.

Lưu ý: Luôn giữ lời hứa quay lại. Với trẻ nhỏ, nên dùng mốc thời gian gắn với sinh hoạt như “sau khi con ăn xế”.

Sai lầm thường gặp: Lén rời đi hoặc kéo dài lời tạm biệt vì cảm thấy có lỗi khi nghe con khóc.

Duy trì nhịp sinh hoạt tương đối ổn định

Cách thực hiện: Trước khi nhập học, gia đình có thể điều chỉnh dần giờ thức, giờ ăn và giờ ngủ gần với lịch sinh hoạt của trường.

Lưu ý: Thực hiện từng bước nhỏ, tránh thay đổi toàn bộ lịch sinh hoạt của trẻ trong vài ngày.

Sai lầm thường gặp: Cố giữ trẻ thức thật muộn vào buổi tối với hy vọng hôm sau con sẽ dễ ngủ trưa ở trường.

Cho con làm quen với kỹ năng tự phục vụ vừa sức

Cách thực hiện: Khuyến khích trẻ tự cầm thìa, uống nước bằng cốc, cất đồ dùng hoặc lựa chọn quần áo từ hai phương án đơn giản.

Lưu ý: Người lớn vẫn cần hỗ trợ khi trẻ gặp khó khăn. Mục tiêu là giúp con được thử, không phải yêu cầu con tự làm hoàn toàn.

Sai lầm thường gặp: Biến tự lập thành áp lực hoặc so sánh con với những trẻ khác.

Chia sẻ trung thực về thói quen của con

Cách thực hiện: Trao đổi với giáo viên về cách trẻ ăn, ngủ, giao tiếp, tự trấn an, những điều khiến con sợ và những cách thường giúp con bình tĩnh.

Lưu ý: Cả những khó khăn của trẻ cũng là thông tin quan trọng. Đây không phải là tiêu chí để đánh giá ba mẹ hay đánh giá con.

Sai lầm thường gặp: Chỉ chia sẻ những điểm trẻ làm tốt vì lo con bị nhận xét.

Giữ buổi chiều đầu tiên thật nhẹ nhàng

Cách thực hiện: Sau khi đón trẻ, hãy dành thời gian kết nối, ôm con, chơi tự do hoặc cùng thực hiện một hoạt động quen thuộc.

Lưu ý: Trẻ có thể mệt, bám ba mẹ hơn, dễ cáu hoặc ngủ sớm hơn. Đây có thể là cách cơ thể giải tỏa sau một ngày có nhiều kích thích.

Sai lầm thường gặp: Hỏi dồn, đưa trẻ đến nơi đông người hoặc xếp thêm quá nhiều hoạt động vào buổi tối.

Không dùng phần thưởng để đổi lấy việc “không khóc”

Cách thực hiện: Ghi nhận nỗ lực của trẻ bằng lời nói cụ thể:

“Hôm nay dù nhớ mẹ, con vẫn bước vào lớp cùng cô.”

Lưu ý: Trẻ cần biết rằng khóc không phải là thất bại. Điều đáng ghi nhận là con đã đi qua một trải nghiệm mới.

Sai lầm thường gặp: Hứa mua quà nếu con không khóc hoặc tỏ ra thất vọng khi con tiếp tục buồn.

TẠI MESCHOOL, TRẺ ĐƯỢC TRẢI NGHIỆM NGÀY ĐẦU TIÊN Ở TRƯỜNG NHƯ THẾ NÀO?

Tại ME School, ngày đầu tiên của trẻ được nhìn nhận như khởi đầu của một mối quan hệ, không phải một bài kiểm tra khả năng thích nghi.

Trước khi trẻ bắt đầu đi học, giáo viên cần tìm hiểu nhịp sinh hoạt, sở thích, tín hiệu cảm xúc và cách con thường được chăm sóc tại nhà. Những thông tin này giúp cô tiếp cận phù hợp hơn, đặc biệt trong các thời điểm nhạy cảm như chia tay ba mẹ, ăn và ngủ.

Trong giờ đón trẻ, cô chủ động lại gần, hạ thấp người để giao tiếp ngang tầm mắt và sử dụng giọng nói nhẹ nhàng. Trẻ được trao thời gian quan sát thay vì phải lập tức tham gia vào nhịp chung của lớp.

Khi trẻ khóc vì nhớ ba mẹ, cảm xúc ấy được gọi tên và đón nhận. Cô có thể ôm nếu trẻ đồng ý, ngồi cạnh nếu con cần khoảng cách hoặc mời con tiếp cận một hoạt động quen thuộc. Cách hỗ trợ được điều chỉnh theo tín hiệu của từng em bé.

Môi trường lớp học được chuẩn bị để trẻ có thể chủ động lựa chọn những hoạt động vừa sức. Giáo viên quan sát trước khi can thiệp, hướng dẫn ngắn gọn và hỗ trợ vừa đủ để trẻ từng bước hình thành tính tự lập.

Các bài hát chuyển tiếp và nhịp sinh hoạt ổn định cũng giúp trẻ nhận biết thời điểm một hoạt động kết thúc và hoạt động tiếp theo bắt đầu. Khi có thể dự đoán điều sắp diễn ra, trẻ thường cảm thấy yên tâm hơn.

Trong bữa ăn và giờ ngủ, mục tiêu không chỉ là hoàn thành lịch trình. Cô chú ý đến trạng thái cơ thể, mức độ sẵn sàng và thói quen riêng của trẻ. Những thay đổi trong ăn, ngủ hoặc cảm xúc được ghi nhận để trao đổi cùng gia đình.

Cuối ngày, giáo viên chia sẻ với ba mẹ bằng những quan sát cụ thể: con đã quan tâm đến điều gì, điều gì giúp con bình tĩnh, con cần thêm sự hỗ trợ ở đâu và gia đình có thể tiếp tục đồng hành như thế nào.

ME School tin rằng trẻ không cần bị thúc đẩy để thật nhanh trở nên độc lập. Khi được người lớn hiện diện bằng sự bình tĩnh, nhất quán và tôn trọng, trẻ sẽ dần tự bước ra khám phá thế giới theo nhịp phát triển của chính mình.

Kết luận: Điều trẻ cần nhất trong ngày đầu tiên là một điểm tựa an toàn

Một ngày đầu tiên ở trường của một em bé có thể có tiếng khóc, một bữa ăn chưa trọn vẹn, một giấc ngủ ngắn hoặc những phút con chỉ đứng yên quan sát. Những điều đó không làm cho ngày đầu tiên trở thành một ngày thất bại.

Ẩn sau mỗi phản ứng của trẻ là một nhu cầu cần được thấu hiểu:

• Khi trẻ khóc, con cần người đón nhận cảm xúc.
• Khi trẻ chưa chơi, con cần thời gian quan sát.
• Khi trẻ ăn ít, con cần được lắng nghe tín hiệu cơ thể.
• Khi trẻ khó ngủ, con cần cảm giác quen thuộc và an toàn.
• Khi trẻ òa khóc lúc gặp lại ba mẹ, con cần được kết nối sau một ngày nhiều thay đổi.

Dưới góc độ phát triển trẻ em, điều thực sự quan trọng không phải là trẻ thích nghi nhanh đến đâu, mà là trong suốt hành trình ấy, con đã được người lớn đồng hành như thế nào.

Một ánh mắt bình tĩnh, một lời tạm biệt rõ ràng, một cái ôm được trao đúng lúc và một người lớn sẵn sàng chờ đợi có thể trở thành những viên gạch đầu tiên giúp trẻ xây dựng niềm tin vào trường học và thế giới xung quanh.

Tại ME School, chúng tôi tin rằng mỗi em bé đều có một nhịp thích nghi riêng cần được tôn trọng. Con không cần phải nhanh giống một ai khác và ba mẹ cũng không cần thúc con chạy thật nhanh.

Hãy bước cùng con, đủ gần để con luôn có một nơi an toàn quay về và đủ tin tưởng để con từng bước đi về phía thế giới rộng lớn của chính mình.

Tài liệu tham khảo

1. World Health Organization, UNICEF & World Bank Group. Nurturing Care Framework for Early Childhood Development.
2. Center on the Developing Child at Harvard University. Serve and Return: Back-and-Forth Exchanges.
3. Yogman, M. và cộng sự. (2018). The Power of Play: A Pediatric Role in Enhancing Development in Young Children. Pediatrics, 142(3).
4. Nystad, K. và cộng sự. (2021). Toddlers’ Stress During Transition to Childcare.
5. Bernard, K. và cộng sự. Toddlers’ Transition to Out-of-Home Day Care: Settling into a New Care Environment.
6. Søe, M. A. và cộng sự. (2023). Transition to Preschool: Paving the Way for Preschool Teacher and Parent Collaboration.
7. Early Teacher–Child Relationships Promote Self-Regulation Development in Prekindergarten.
8. Child Routines Across Preschool and Associations with Socioemotional Adjustment.