Làm sao để trẻ mới đi học ít bị ốm hơn?

Bài viết chia sẻ bởi Thảo Nguyễn — Giám đốc Campus ME School Hoàng Văn Thụ, hệ thống trường mầm non ME School. Với hơn 10 năm kinh nghiệm quản lý giáo dục mầm non và đồng hành cùng hàng nghìn gia đình, cô Thảo Nguyễn chia sẻ góc nhìn từ thực tế vận hành và nghiên cứu phát triển trẻ em.

TÓM TẮT

"Làm sao để con đi học mà đỡ bị ốm?" là một trong những câu hỏi mà tôi nhận được nhiều nhất mỗi mùa tuyển sinh.

Không ít ba mẹ lo lắng khi chỉ sau vài tuần đầu đến trường, con bắt đầu sổ mũi, ho, sốt hoặc phải nghỉ học vài ngày. Điều đó khiến nhiều người nghĩ rằng chính môi trường trường học làm trẻ yếu đi.

Thực tế không hoàn toàn như vậy.

Đi học không phải là nguyên nhân khiến trẻ bị ốm. Ngược lại, nếu được chăm sóc trong một môi trường phù hợp, trường học có thể giúp trẻ từng bước xây dựng khả năng thích nghi, hình thành hệ miễn dịch khỏe mạnh và phát triển cả về thể chất lẫn cảm xúc.

Trong bài viết này, tôi muốn chia sẻ những điều mà hơn mười năm làm việc cùng trẻ nhỏ và gia đình đã giúp tôi hiểu rõ: vì sao trẻ mới đi học dễ mắc các bệnh thông thường, và quan trọng hơn, ba mẹ cùng nhà trường có thể làm gì để con thích nghi khỏe mạnh hơn.

ĐIỀU ĐẦU TIÊN BA MẸ CẦN BIẾT: ĐI HỌC KHÔNG PHẢI LÀ NGUYÊN NHÂN KHIẾN TRẺ BỊ ỐM 

Có một điều mà tôi luôn chia sẻ với phụ huynh trong buổi tham quan trường:

Đi học không làm trẻ yếu đi. Điều xảy ra là trẻ đang bước vào một môi trường hoàn toàn mới.

Ở nhà, trẻ chủ yếu tiếp xúc với những người thân trong gia đình. Hệ miễn dịch của con chỉ phải làm quen với một nhóm vi sinh vật khá ổn định.

Nhưng khi đến trường, mọi thứ thay đổi.

Trẻ bắt đầu sinh hoạt cùng nhiều bạn nhỏ, dùng chung không gian, cùng chơi đồ chơi, học cách chia sẻ, vận động và giao tiếp. Đồng thời, hệ miễn dịch của trẻ cũng bắt đầu gặp những loại virus và vi khuẩn mà trước đây con chưa từng tiếp xúc.

Theo American Academy of Pediatrics (AAP), trẻ nhỏ có thể mắc khoảng 6–8 đợt nhiễm virus đường hô hấp mỗi năm, đặc biệt trong những năm đầu khi bắt đầu đi nhà trẻ hoặc mầm non. Đây là một phần của quá trình phát triển miễn dịch tự nhiên chứ không đồng nghĩa với việc trẻ có sức đề kháng yếu.

Điều quan trọng là phần lớn các bệnh này đều là bệnh nhẹ và sẽ giảm dần khi hệ miễn dịch trưởng thành hơn.

VÌ SAO CÓ TRẺ ĐI HỌC RẤT ÍT BỊ ỐM, NHƯNG CŨNG CÓ TRẺ THƯỜNG XUYÊN NGHỈ HỌC 

Sau nhiều năm quan sát hàng nghìn trẻ, tôi nhận thấy không phải tất cả các con đều giống nhau.

Có bé gần như đi học đều suốt cả học kỳ.

Có bé chỉ mới đi học hai tuần đã nghỉ vài lần.

Sự khác biệt này thường đến từ bốn yếu tố.

1. Hệ miễn dịch của mỗi trẻ có tốc độ trưởng thành khác nhau

Giống như chiều cao hay khả năng ngôn ngữ, hệ miễn dịch cũng phát triển theo tốc độ riêng của từng trẻ.

Một số trẻ từng đi lớp sớm hoặc thường xuyên tiếp xúc với môi trường bên ngoài sẽ có nhiều cơ hội "luyện tập" hơn.

Ngược lại, những trẻ lần đầu bước ra khỏi môi trường gia đình có thể cần nhiều thời gian hơn để thích nghi.

Đây không phải là sự mạnh hay yếu, mà là sự khác nhau về trải nghiệm trước đó.

2. Chất lượng giấc ngủ

Một điều ít được nhắc đến là giấc ngủ có mối liên hệ rất chặt chẽ với hệ miễn dịch.

Trẻ ngủ không đủ hoặc ngủ chập chờn thường hồi phục chậm hơn sau khi mắc bệnh.

Khi bước vào môi trường mới, nhiều trẻ căng thẳng nên ăn ít hơn, ngủ không sâu giấc hoặc thức dậy nhiều lần vào ban đêm. Điều này khiến cơ thể dễ mệt mỏi và giảm khả năng chống chọi với các tác nhân gây bệnh.

3. Dinh dưỡng

Một chế độ ăn cân bằng không giúp trẻ "không bao giờ bị bệnh", nhưng giúp cơ thể có đủ nguồn lực để chống lại bệnh tật và hồi phục nhanh hơn.

Trong thực tế, điều quan trọng không phải là ép trẻ ăn thật nhiều, mà là giúp trẻ ăn đa dạng, vui vẻ và hình thành thói quen ăn uống tích cực.

4. Khả năng thích nghi về cảm xúc

Đây là yếu tố mà tôi cho rằng rất nhiều người lớn vô tình bỏ qua.

Một đứa trẻ mới đi học không chỉ đang làm quen với lớp học.

Con còn đang học cách:

• xa ba mẹ nhiều giờ,
• xây dựng mối gắn bó với cô giáo,
• chờ đến lượt,
• chia sẻ đồ chơi,
• thích nghi với nhịp sinh hoạt mới.

Đó là rất nhiều thay đổi diễn ra cùng một lúc.

Nếu trẻ liên tục ở trong trạng thái căng thẳng, cơ thể cũng sẽ tiêu tốn nhiều năng lượng hơn để thích nghi.

MỘT ĐIỀU NHIỀU BA MẸ KHÔNG ĐỂ Ý: CẢM XÚC CŨNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHOẺ CỦA TRẺ 

Nghiên cứu trong lĩnh vực phát triển trẻ em cho thấy căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ miễn dịch.

Điều này không có nghĩa là chỉ cần trẻ khóc là sẽ bị bệnh.

Nhưng nếu trẻ phải sống trong trạng thái lo lắng kéo dài, ngủ kém, ăn kém và luôn cảm thấy bất an, cơ thể sẽ khó duy trì trạng thái khỏe mạnh nhất.

Chính vì vậy, trong giáo dục mầm non hiện đại, việc giúp trẻ cảm thấy an toàn về mặt cảm xúc cũng quan trọng không kém việc giữ lớp học sạch sẽ.

Một giáo viên bình tĩnh, biết lắng nghe, giúp trẻ dự đoán được điều gì sẽ xảy ra tiếp theo và xây dựng mối gắn bó tích cực với trẻ có thể giúp quá trình thích nghi diễn ra nhẹ nhàng hơn rất nhiều.

ĐIỀU TRƯỜNG HỌC CÓ THỂ LÀM ĐỂ GIÚP TRẺ ÍT BỊ ỐM HƠN 

Không có trường học nào có thể cam kết rằng trẻ sẽ không bao giờ mắc bệnh.

Nhưng một trường học chất lượng có thể giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm và giúp trẻ thích nghi tốt hơn.

Theo kinh nghiệm của tôi, có năm điều rất quan trọng.

Môi trường sạch nhưng không "vô trùng"

Lớp học cần được vệ sinh thường xuyên, đồ chơi được làm sạch theo quy trình, không gian thông thoáng và nhiều ánh sáng tự nhiên.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc cố gắng loại bỏ hoàn toàn mọi vi sinh vật trong môi trường.

Điều trẻ cần là một môi trường sạch sẽ, an toàn và cân bằng.

Theo dõi sức khỏe mỗi ngày

Việc quan sát trẻ ngay từ lúc đến lớp giúp giáo viên phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường và phối hợp với gia đình kịp thời.

Đây là bước rất quan trọng để hạn chế nguy cơ lây lan trong lớp học.

Tôn trọng nhu cầu nghỉ ngơi của trẻ

Một đứa trẻ mệt mỏi sẽ khó học tốt.

Ở lứa tuổi mầm non, giấc ngủ trưa không chỉ để nghỉ ngơi mà còn giúp cơ thể phục hồi sau một buổi sáng vận động và học tập.

Khuyến khích vận động ngoài trời

Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ được vận động ngoài trời thường xuyên có lợi cho sức khỏe thể chất, giấc ngủ và tinh thần.

Điều quan trọng là tổ chức hoạt động phù hợp với thời tiết và đảm bảo an toàn.

Phối hợp chặt chẽ với gia đình

Không một trường học nào có thể chăm sóc trẻ tốt nếu thiếu sự đồng hành của ba mẹ.

Khi gia đình và giáo viên cùng chia sẻ thông tin về giấc ngủ, bữa ăn, sức khỏe và cảm xúc của trẻ, việc hỗ trợ con sẽ hiệu quả hơn rất nhiều.

BA MẸ CÓ THỂ LÀM GÌ ĐỂ CON THÍCH NGHI KHOẺ MẠNH HƠN? 

Sau hơn mười năm làm giáo dục mầm non, tôi nhận thấy những gia đình có con thích nghi tốt thường không làm điều gì quá đặc biệt.

Họ kiên trì với những điều rất cơ bản.

• Cho con ngủ đủ và đúng giờ.
• Xây dựng chế độ ăn đa dạng.
• Hạn chế thức khuya.
• Tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo.
• Tạo cơ hội cho con vận động ngoài trời mỗi ngày.
• Giữ nhịp đi học đều khi sức khỏe cho phép.
• Không truyền nỗi lo của người lớn sang trẻ.

Điều cuối cùng có lẽ là điều khó nhất.

Khi ba mẹ quá lo lắng, trẻ cũng dễ cảm nhận được điều đó.

Ngược lại, nếu người lớn bình tĩnh và tin tưởng vào quá trình thích nghi của con, trẻ cũng sẽ cảm thấy an toàn hơn.

CHÚNG TÔI ĐÃ ĐỒNG HÀNH VỚI CÁC EM BÉ NHƯ THẾ NÀO? 

Tại ME School, chúng tôi không đặt mục tiêu tạo ra một môi trường mà trẻ "không bao giờ bị ốm".

Điều chúng tôi hướng đến là xây dựng một môi trường giúp trẻ phát triển khỏe mạnh về cả thể chất lẫn cảm xúc.

Điều đó được bắt đầu từ những việc rất nhỏ:

• Giáo viên đón trẻ bằng sự kết nối thay vì vội vàng.
• Lớp học có nhịp sinh hoạt ổn định để trẻ dễ dự đoán.
• Không ép trẻ ăn hay ép trẻ ngừng khóc.
• Khuyến khích trẻ vận động và khám phá mỗi ngày.
• Theo dõi sát từng thay đổi nhỏ của trẻ để phối hợp cùng gia đình.

Chúng tôi tin rằng khi trẻ cảm thấy được yêu thương, được tôn trọng và được chăm sóc trong một môi trường an toàn, cơ thể cũng sẽ có điều kiện tốt hơn để thích nghi và trưởng thành.

CÂU HỎI PHỤ HUYNH THƯỜNG GẶP 

Trẻ mới đi học bị ốm liên tục có nên nghỉ học vài tháng?

Không phải lúc nào cũng cần. Nếu trẻ chỉ mắc các bệnh nhẹ và đã hồi phục, việc duy trì nhịp đi học ổn định thường giúp quá trình thích nghi diễn ra thuận lợi hơn.

Bao lâu thì trẻ sẽ ít bị ốm hơn?

Mỗi trẻ có tốc độ thích nghi khác nhau. Với nhiều trẻ, tần suất mắc các bệnh thông thường giảm dần sau khoảng 3–6 tháng đầu đi học.

Có nên cho trẻ uống thực phẩm tăng sức đề kháng?

Hiện chưa có bằng chứng cho thấy bất kỳ sản phẩm nào có thể thay thế một chế độ dinh dưỡng cân bằng, giấc ngủ đủ, vận động phù hợp và tiêm chủng đầy đủ. Nếu muốn sử dụng thực phẩm bổ sung, ba mẹ nên trao đổi với bác sĩ để có lời khuyên phù hợp với tình trạng của từng trẻ.

KẾT LUẬN

Đi học không phải là một "thử thách sức khỏe" mà trẻ buộc phải vượt qua, cũng không phải nguyên nhân khiến trẻ yếu đi. Đó là một cột mốc phát triển, nơi con bắt đầu làm quen với một thế giới rộng lớn hơn ngoài vòng tay gia đình.

Trong giai đoạn này, việc trẻ đôi khi mắc những bệnh thông thường là điều có thể xảy ra. Nhưng thay vì chỉ tập trung vào câu hỏi "làm sao để con không bị ốm", có lẽ điều quan trọng hơn là cùng con xây dựng một nền tảng sức khỏe bền vững: ngủ đủ, ăn cân bằng, vận động, được yêu thương và lớn lên trong một môi trường giáo dục hiểu trẻ.

Tại ME School, chúng tôi tin rằng một ngôi trường chất lượng không chỉ giúp trẻ học thêm nhiều điều mới, mà còn đồng hành cùng gia đình để mỗi em bé bước qua giai đoạn thích nghi một cách bình an, khỏe mạnh và đầy niềm vui.

Tài liệu tham khảo

• American Academy of Pediatrics (AAP). HealthyChildren.org – Common Infections in Child Care.
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Respiratory Viruses and Child Care Settings.
• World Health Organization (WHO). Infection Prevention and Control in Early Childhood Settings.
• Center on the Developing Child, Harvard University. Toxic Stress and Early Childhood Development.
• UNICEF. Nurturing Care Framework for Early Childhood Development.