Chuẩn bị cho trẻ học viết: Hành trình từ đôi tay đến trí tuệ

1. Tại sao việc học viết cần được chuẩn bị từ rất sớm?

Nhiều phụ huynh lầm tưởng rằng việc viết bắt đầu từ việc tập tô hay tập đồ chữ. Tuy nhiên theo triết lý của Maria Montessori - người sáang lập ra phương pháp giáo dục Montessori thì việc viết là kết quả của một quá trình phát triển lâu dài.

Phương pháp Montessori nhấn mạnh vào hành trình học viết của trẻ thông qua các hoạt động thường ngày như tô màu, dùng kẹp gắp hạt hay ghép chữ rời,... Từ đó, khả năng vận động và sử dụng các ngón tay của trẻ sẽ được cải thiện và trở nên linh hoạt hơn, làm nền tảng cho việc các bé tập cầm bút sau này. 

Việc chuẩn bị cho trẻ học viết đúng cách theo phương pháp Montessori mang lại những lợi ích như:

• Giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách tự nhiên.
• Tăng khả năng tập trung và khả năng cầm bút linh hoạt.
• Hình thành tư duy logic ngay từ giai đoạn ban đầu.
• Khơi gợi sự thích thú học viết cho trẻ.
• Giảm nỗi sợ “viết sai - viết xấu” cho trẻ khi vào tiểu học.

Ngôn ngữ viết được bắt đầu từ ngôn ngữ nói. Vì vậy để phát triển khả năng ngôn ngữ của trẻ cần có những môi trường nơi mà:

• Trẻ được nghe kể chuyện mỗi ngày: Những câu chuyện được kể trong lớp học Montessori xoay quanh cuộc sống đời thường của bé như: Câu chuyện về thiên nhiên, câu chuyện về những trải nghiệm của con đi du lịch hoặc những câu chuyện kể âm nhạc, thậm chí là những câu chuyện được kể trước khi đi ngủ.
• Trẻ được trò chuyện thường xuyên: Các cô thường khơi gợi những chủ đề giúp các con có thể trò chuyện với nhau như: Mùa hè con mặc đồ thế nào? Mùa đông có gì? Đặc trưng của ngày tết là gì? 
• Trẻ được gọi tên chính xác các sự vật: Trong lớp Montessori, trẻ không những được giới thiệu đâu là chó, đâu là mèo, mà trẻ được giới thiệu tên các loại chó, tên các loại mèo, các loại hoa, các loại quả khác nhau... giúp các bé hình thành nhận thức từ sớm về âm thanh và các vần.

Môi trường ngôn ngữ đa dạng, giàu hình ảnh và rõ ràng là nền tảng cho việc phát triển kĩ năng viết của trẻ.

>> Tìm hiểu thêm:

• Bùng nổ ngôn ngữ và những khả năng đặc biệt của trẻ 3-6 tuổi
• Các đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ mầm non từ 1-6 tuổi
• Lợi ích của việc trẻ sử dụng song ngữ hoặc đa ngữ từ sớm

2.2 Sự nhận biết ngữ âm:

Tại các lớp học Montessori, các con được phát triển ngôn ngữ thông qua các trò chơi như “tôi thấy’ (I Spy), trò chơi nhận diện âm đầu (Con có nghe âm “X” khi có nói từ “Xô” không?), trò chơi phân biệt những âm giống nhau và khác nhau,... Những hoạt động đó giúp trẻ hiểu được các từ vựng được cấu tạo bởi những vần và ngữ âm riêng biệt. Biết được cấu tạo của một từ chính là nền tảng để các con học đánh vần và viết chính tả sau này.

Các bé được chuẩn bị cho việc học viết thông qua các trò chơi đơn giản nhưng giàu tư duy.

Một số bé trước khi vào lớp Montessori được dạy ngôn ngữ bằng việc học trực tiếp các kí tự a, b, c rồi ghép các vần lại với nhau. Đây là phương pháp “lạc hậu”, không phù hợp với sự phát triển của trẻ và dễ khiến các con trở nên chán nản, mất hứng thú với việc học viết. 

>> Có thể bạn quan tâm:

• 10 phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ em mầm non đơn giản, hiệu quả
• 10+ cách dạy bé tập nói nhanh từ 6 tháng - 3 tuổi hiệu quả, chữa chậm nói
• Sự phát triển của Ngôn ngữ Nói và Ngôn ngữ Viết: Những yêu cầu cần thiết để phát triển ngôn ngữ ở trẻ

3. Nền tảng thứ hai cho việc viết là chuẩn bị đôi tay, phát triển vận động các cơ nhỏ trên đầu ngón tay

3.1 Hoạt động thực hành cuộc sống – cách phát triển vận động cơ nhỏ (vận động tinh) cho trẻ

Thông qua các hoạt động thường ngày như: rót nước, quét nhà, tưới cây, lau bàn… đôi tay của trẻ được rèn luyện trở nên linh hoạt khéo léo, chuyển từ việc cầm nắm đồ vật với 5 ngón tay sang 3 ngón chủ đạo cho việc cầm bút (ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa). Bên cạnh đó, khả năng kết hợp tay và mắt, khả năng định hướng từ trái sang phải của các bé cũng sẽ được gia tăng, làm tiền đề để các con tăng sự tập trung vào quá trình viết.

Với phương pháp Montessori, trẻ được hình thành tuy duy ngôn ngữ qua những hoạt động thường ngày.

>> Bài viết liên quan:

• Kỹ năng vận động tinh là gì? 10 Trò chơi phát triển cho trẻ mầm non
• Trí thông minh vận động là gì? Nhận biết và cách rèn luyện thể chất ở trẻ
• 15 trò chơi vận động cho trẻ 24 - 36 tháng, bé thích mê, hợp tác tốt

3.2 Hoạt động cảm quan – giúp trẻ ghi nhớ nét chữ

Trong lớp học Montessori, trẻ được tham gia các hoạt động giúp kích thích tư duy ngôn ngữ như học với bảng chạm, vải chạm, sắp xếp hình khối, phân biệt hình dạng,... Các hoạt động này giúp trẻ điều chỉnh lực tay và tăng trí nhớ cơ bắp, từ đó trẻ có thể rèn luyện đôi tay trở nên linh hoạt, tăng sự kiểm soát bằng tay và các ngón tay. 

Việc làm quen với các hình khối cũng giúp trẻ phát triển phối hợp tay - mắt, ghi nhớ hình dạng thông qua xúc giác và kích thích khả năng tập trung của trẻ. Điều này là hoàn toàn cần thiết bởi vì các chữ viết thường bao gồm các đường nét cong-thẳng, dày-mảnh khác nhau. Việc kiểm soát tốt cử động của tay sẽ giúp trẻ viết dễ hơn, đẹp hơn và giảm áp lực trong quá trình viết chữ. 

4. Chuẩn bị trí tuệ - khi trẻ “viết” bằng tư duy

4.1 Bảng chữ cái rời

Trẻ phân tích âm và ghép vần và biểu đạt suy nghĩ bằng cách đặt câu chữ cái rời. Bảng chữ cái rời sẽ hình hình cấu trúc chữ và kích thích trẻ tìm những chữ cái phù hợp để ghép thành các chữ cái. Khi đã định hình được cấu trúc từ và ghép từ nhuần nhuyễn, trẻ có thể làm quen với việc ghép các từ thành câu có nghĩa.

Bảng chữ cái rời giúp  trẻ học viết một cách tự nhiên, và không phụ thuộc vào việc con đã viết được hoặc viết đẹp hay không?

>> Tham khảo thêm: 

• 5 Cách dạy trẻ 3 tuổi học chữ cái tiếng Việt nhanh và nhớ lâu
• 7 Cách dạy trẻ 4 tuổi học chữ cực nhanh, bé dễ tiếp thu
• Cách dạy trẻ 5 tuổi học chữ cái và chữ số dễ nhớ, nhanh thuộc